الکتروموتور ضد انفجار چیست؟ راهنمای انواع، مشخصات فنی و خرید

تفاوت الکتروموتور معمولی و ضد انفجار

تفاوت اصلی الکتروموتور معمولی و الکتروموتور ضد انفجار در الزامات طراحی، ارزیابی و شرایط مجاز استفاده از آن‌هاست. موتور معمولی برای کار در محیط‌های غیرخطرناک طراحی می‌شود؛ اما موتور Ex باید الزامات روش حفاظتی مشخصی را رعایت کند تا در اتمسفر مستعد انفجار،
در شرایط تعریف‌شده به منبع اشتعال تبدیل نشود. این تفاوت همیشه از ظاهر موتور قابل تشخیص نیست. بدنه ضخیم، جعبه ترمینال فلزی یا درجه حفاظت IP بالا، به‌تنهایی نشان‌دهنده ضد انفجار بودن موتور نیست. برای تشخیص، باید پلاک، نشانه‌گذاری Ex، گواهینامه مرتبط و دستورالعمل سازنده بررسی شود.

نکته مهم:
افزایش درجه حفاظت IP یا افزودن پوشش به یک موتور معمولی، آن را به الکتروموتور ضد انفجار تبدیل نمی‌کند. استفاده در محیط خطرناک نیازمند تجهیز مناسب و ارزیابی‌شده برای همان کاربرد است.

انواع الکتروموتور ضد انفجار براساس روش حفاظت

برای شناخت انواع الکتروموتور ضد انفجار، بهتر است ابتدا روش حفاظت آن‌ها را بررسی کنیم. توان، تعداد قطب و برند، مشخصات مهمی هستند؛ اما به‌تنهایی نشان نمی‌دهند موتور برای کدام محیط خطرناک مناسب است.یک موتور نیز ممکن است برای بخش‌های مختلف خود، ترکیبی از روش‌های حفاظت داشته باشد.

الکتروموتور Ex d؛ حفاظت با محفظه ضد شعله

در موتور دارای حفاظت Ex d، محفظه و مسیرهای اتصال آنبه‌گونه‌ای طراحی می‌شوند که انفجار داخلی احتمالی را تحمل کنند و از انتقال شعله به اتمسفر انفجاری اطراف جلوگیری شود. این روش به معنی جلوگیری قطعی از وقوع اشتعال در داخل محفظه نیست؛ بلکه بر مهار پیامدهای آن در محدوده طراحی تأکید دارد. در نشانه‌گذاری برخی محصولات، عبارت Ex db دیده می‌شود. انتخاب این موتورها برای ناحیه خطرناک باید براساس نشانه‌گذاری کامل، سطح حفاظت تجهیز، گروه گازی، کلاس دمایی و گواهینامه انجام شود؛ نه صرفاً وجود حرف d روی پلاک.

• اتصالات و مسیرهای ضد شعله باید مطابق طراحی سازنده حفظ شوند.
• پیچ‌ها، درپوش‌ها و قطعات جایگزین باید مشخصات مورد تأیید را داشته باشند.
• سوراخ‌کاری، ماشین‌کاری یا تعمیر غیرمجاز ممکن است حفاظت محفظه را مخدوش کند.

الکتروموتور Ex e؛ حفاظت با ایمنی افزوده

روش Ex e بر به‌کارگیری تمهیداتی برای جلوگیری از ایجاد قوس، جرقه و دمای بیش‌ازحد در شرایط مشخص‌شده تکیه دارد. کیفیت عایق‌کاری، اتصالات، فاصله‌های الکتریکی و حفاظت حرارتی از عوامل مهم در این طراحی هستند. نشانه‌گذاری‌های Ex eb و Ex ec به سطوح متفاوتی از حفاظت اشاره دارند و نباید یکسان در نظر گرفته شوند. تعیین مناسب بودن هر مدل برای زون محل نصب، به نشانه‌گذاری کامل و مدارک آن وابسته است. شرایط راه‌اندازی، حفاظت در برابر اضافه‌بار و استفاده از اینورتر نیز باید مطابق دستورالعمل سازنده بررسی شود. مجاز بودن کار با درایو فرکانس متغیر را نمی‌توان برای همه موتورهای Ex e فرض کرد.

الکتروموتور Ex de؛ ترکیب حفاظت ضد شعله و ایمنی افزوده

اصطلاح Ex de معمولاً برای موتورهایی استفاده می‌شود که بخش اصلی آن‌ها حفاظت ضد شعله دارد و جعبه ترمینال آن‌ها با روش ایمنی افزوده طراحی شده است. در نشانه‌گذاری‌های جدیدتر ممکن است ترکیب‌هایی مانند Ex db eb دیده شود. این ترکیب، یک روش حفاظتی مستقل از d و e نیست؛ بلکه نشان می‌دهد اجزای تجهیز از روش‌های متفاوتی استفاده می‌کنند. الزامات کابل‌کشی، گلند و اتصالات باید متناسب با حفاظت هر بخش انتخاب شوند.

الکتروموتور Ex t؛ حفاظت برای محیط‌های دارای گردوغبار قابل اشتعال

موتورهای دارای حفاظت Ex t برای کاربردهای مشخص در محیط‌های دارای گردوغبار قابل اشتعال طراحی می‌شوند. در این روش، محفظه و محدودیت دمای سطح نقش اصلی را در جلوگیری از اشتعال ایفا می‌کنند. برای انتخاب این موتورها، باید نوع گردوغبار، رسانا یا نارسانا بودن آن، زون محیط و شرایط تشکیل لایه گردوغبار بررسی شود. تجمع گردوغبار روی موتور می‌تواند دفع حرارت را کاهش دهد؛ بنابراین نظافت و نگهداری طبق دستورالعمل سازنده اهمیت دارد. توجه داشته باشید که وجود گردوغبار در یک کارخانه، به‌تنهایی به معنی
انفجاری بودن محیط نیست. همچنین، تأییدیه گازی موتور جایگزین تأییدیه
مناسب گردوغبار نمی‌شود؛ مگر اینکه موتور برای هر دو کاربرد ارزیابی
شده و نشانه‌گذاری مربوط را داشته باشد.

کدام نوع الکتروموتور ضد انفجار برای پروژه مناسب است؟

انتخاب میان Ex d، Ex e، ترکیب آن‌ها یا Ex t باید پس از تعیین طبقه‌بندی محیط انجام شود. اطلاعات موردنیاز شامل زون، نوع ماده قابل اشتعال، گروه گاز یا گردوغبار، محدودیت دمای سطح، دمای محیط و شرایط کار موتور است. برای آشنایی بیشتر با مبنای استانداردهای تجهیزات محیط‌های مستعد انفجار،می‌توانید به

وب‌سایت رسمی کمیسیون بین‌المللی الکتروتکنیک IEC

مراجعه کنید. الزامات روش‌های حفاظت یادشده در بخش‌های مرتبط از مجموعه استانداردهای IEC 60079 مطرح می‌شوند.

پیش از خرید:
مشخصات ناحیه خطرناک و تصویر پلاک موتور فعلی، در صورت وجود، را در اختیار کارشناس فنی قرار دهید. مقایسه قیمت برندهای ABB، زیمنس، WEG یا موتوژن زمانی معتبر است که مدل‌های پیشنهادی از نظر مشخصات عملکردی و الزامات حفاظت ضد انفجار قابل‌مقایسه باشند.